Mỗi trang Kinh Thánh đều mở ra mầu nhiệm cứu độ: tình yêu Thiên Chúa dành cho con người là cho không, bền bỉ, đưa họ thoát khỏi cảnh hư nát để hiệp thông trong niềm vui vĩnh cửu. Lời Chúa hôm nay cho thấy tình yêu cứu độ đó thật diệu kỳ: Thiên Chúa mở tiệc thết đãi muôn dân, kiên nhẫn tìm từng người nơi ngã ba đường đời. Tuy thế, Ngài cũng đòi hỏi mỗi người đáp lại bằng lòng hoán cải và yêu mến, chính là chiếc áo cưới cần mặc trong bữa tiệc.
- Nước mắt trần gian được lau sạch trong bữa tiệc ân sủng trên núi Sion
Ngay từ Cựu Ước, niềm khát vọng cứu độ của nhân loại đã được Isaia, vị ngôn sứ của niềm an ủi, khắc họa bằng hình tượng một bàn tiệc thịnh soạn: “Ngày ấy, trên núi này, Chúa các đạo binh sẽ đãi muôn dân một bữa tiệc: tiệc thịt béo, tiệc rượu ngon, thịt béo ngậy, rượu ngon tinh chế” (Is 25, 6).
Trong văn hóa Trung Đông cổ đại, giống như tâm thức của người Á Đông, bữa ăn không chỉ nuôi dưỡng thể xác, nhưng còn là cử chỉ trao ban tình thân, là biểu tượng của sự hòa giải, đón nhận và chúc phúc sum vầy. Thiên Chúa không bố thí một bữa ăn xoàng xĩnh cho những kẻ nô lệ lầm than, mà thết đãi “muôn dân” một đại tiệc vương giả. Núi Sion, ngọn núi nơi Thiên Chúa hiện diện, trở thành điểm hẹn của tình thương bao la không phân biệt biên giới, chủng tộc hay nguồn gốc.
Thế nhưng, điều làm nên giá trị tuyệt đỉnh của bữa tiệc ấy không dừng lại ở cao lương mỹ vị, mà chính là sự giải thoát triệt để khỏi tận cùng nỗi đau nhân thế: “Trên núi này, Ngài sẽ xé bỏ chiếc khăn che phủ mọi dân, và tấm màn trùm lên muôn nước. Ngài sẽ vĩnh viễn tiêu diệt tử thần. Chúa là Chúa Thượng sẽ lau khô dòng lệ trên khuôn mặt mọi người, và trên toàn cõi đất, Ngài sẽ xoá sạch nỗi ô nhục của dân Ngài” (Is 25, 7-8).
Có lời hứa nào dịu dàng và chan chứa an ủi hơn thế? Nước mắt của kiếp người, vốn giống như dòng suối chảy triền miên suốt chiều dài lịch sử: nước mắt của bất công, chia lìa, nghèo đói, tội lỗi và bế tắc trước vực thẳm của cái chết. Thiên Chúa đích thân giơ bàn tay đầy yêu thương của một người Cha để nhẹ nhàng lau khô từng giọt lệ của con cái Ngài. Cái chết, kẻ thù tối hậu giam hãm trần gian trong vòng tang tóc, đã bị tiêu diệt hoàn toàn. Đó chính là bức tranh tiên báo Vương quốc cánh chung rạng ngời, nơi Đấng Cứu Thế khai mở tiệc cưới muôn đời giữa Thiên Chúa và nhân loại.
- Sự từ khước của thói vô tâm và lời mời tại ngã ba đường
Chúa Giêsu mượn hình ảnh bữa tiệc để diễn tả Nước Trời: “Nước Trời cũng giống như chuyện một vua kia mở tiệc cưới cho con mình” (Mt 22, 2). Đó là dấu chỉ Giao Ước Mới: Thiên Chúa cho Con của Ngài kết duyên cùng Hội Thánh.
Dù tiệc ân sủng đã sẵn sàng, tấn bi kịch khước từ vẫn xảy ra khi những kẻ được mời “họ không chịu đến…không thèm đếm xỉa tới, lại bỏ đi: kẻ thì đi thăm trại, người thì đi buôn, còn những kẻ khác lại bắt các đầy tớ của vua mà sỉ nhục và giết chết” (Mt 22, 3. 5-6). Dân tuyển chọn và giới lãnh đạo tôn giáo đã chai đá khước từ ơn cứu độ. Tâm hồn họ bị mù quáng và bóp nghẹt bởi những thói tục chính họ đặt ra, cùng những toan tính trần thế, chuộng sự đời có hạn hơn nguồn sống đời đời.
Thánh Giáo Hoàng Biển Đức XVI từng nhận định sâu sắc về căn bệnh thời đại này rằng: “Một hiện tượng đặc biệt nguy hiểm đối với đức tin đã xuất hiện trong thời đại chúng ta: thực sự tồn tại một hình thức vô thần mà chúng ta định nghĩa chính xác là “vô thần thực tế”, trong đó các chân lý đức tin hoặc các nghi lễ tôn giáo không bị phủ nhận nhưng bị coi là không đem lại lợi ích cụ thể nào. Do vậy, đức tin tôn giáo bị đánh giá là vô nghĩa, không liên quan đến cuộc sống hàng ngày, là tách rời khỏi cuộc sống. Vì thế, người ta thường tin vào Thượng đế một cách hời hợt và sống “như thể Thượng đế không tồn tại – etsi Deus non daretur” (Tiếp kiến chung, thứ Tư, ngày 14 tháng 11 năm 2012).
Sự chối từ ấy không làm đổ vỡ ý định của Thiên Chúa, bởi ân sủng của Thiên Chúa chẳng bao giờ ra vô ích. Khi lòng kiêu hãnh của những kẻ tự mãn khép cánh cửa tâm hồn của họ lại, thì tình thương của Đấng Tối Cao lại tuôn tràn đến những phận đời nghèo hèn: “Vậy các ngươi đi ra các ngã đường, gặp ai cũng mời hết vào tiệc cưới. Đầy tớ liền đi ra các nẻo đường, gặp ai, bất luận xấu tốt, cũng tập hợp cả lại, nên phòng tiệc cưới đã đầy thực khách” (Mt 22, 9-10).
Lệnh truyền “ra các ngả đường” chính là một ơn ban làm thay đổi tận căn số phận của nhân loại, vượt quá suy nghĩ và toan tính của những “kẻ quyền thế”. Nơi ngã ba bụi bặm ấy có những kiếp người ăn xin, những người bệnh khốn khổ, những phụ nữ đói nghèo, những người bị đẩy ra bên lề xã hội, những tội nhân. Lòng thương xót của Thiên Chúa luôn chủ động đi bước trước, vượt quá những chuẩn mực hẹp hòi của con người; Ngài đi tìm cả “người tốt lẫn kẻ xấu”, loại bỏ mọi định kiến để mở toang cửa tiệc cưới cho muôn người.
Đức Thánh Cha Phanxicô đã tha thiết nhắc nhớ Giáo hội về chính sứ mạng này: “Trung thành noi gương Thầy mình, Hội Thánh hôm nay tuyệt đối phải ra đi rao giảng Tin Mừng cho mọi người, mọi nơi, mọi dịp, không do dự, không miễn cưỡng hay sợ hãi. Niềm vui của Tin Mừng được dành cho mọi người: không loại trừ ai…Sách Khải Huyền nói về một Tin Mừng muôn thuở được công bố cho những người cư ngụ trên trái đất, cho mọi quốc gia, mọi ngôn ngữ, mọi bộ tộc và mọi dân tộc (Kh 14:6)” (Tông huấn Evangelii Gaudium, số 23).
- Chiếc áo cưới, lời mời nhưng không và đòi hỏi hoán cải
Dụ ngôn mở ra khúc quanh kịch tính khi vua bắt gặp vị khách không mặc lễ phục và chất vấn: “Này bạn, làm sao bạn vào đây mà lại không có y phục lễ cưới? Người ấy câm miệng không nói được gì” (Mt 22, 12). Theo tập tục, y phục được vua tặng miễn phí ở lối vào sảnh tiệc. Vị khách bị trừng phạt không vì nghèo khó, mà do sự khinh suất và từ chối khoác lên mình chiếc áo gia chủ đã ân cần chuẩn bị.
Trong đức tin chiếc y phục lễ cưới tượng trưng cho điều gì? Thánh Grêgôriô Cả giải thích rằng vị khách đã chấp nhận lời mời của Chúa để tham dự bữa tiệc của Ngài. Bằng một cách nào đó, đức tin mà ông có đã mở cửa phòng tiệc cho ông, nhưng ông thiếu một điều thiết yếu: lễ phục tiệc cưới, đó là lòng bác ái hay tình yêu thương. Thánh Grêgôriô nói thêm: “Vì vậy, mỗi người trong Giáo hội có đức tin nơi Thiên Chúa đều đã dự phần vào tiệc cưới, nhưng không thể nói mình đã mặc y phục lễ cưới nếu người đó không giữ gìn ân sủng của tình yêu một cách sốt sắng” (Bài giảng 38, 9; PL 76, 1287). Và chiếc áo này được dệt một cách tượng trưng trên hai khung dệt: tình yêu Thiên Chúa và tình yêu tha nhân (ibid,10: PL 76, 1288). Tất cả chúng ta đều được mời gọi làm khách của Chúa, tham dự bữa tiệc của Ngài với đức tin, nhưng chúng ta phải mặc lấy và giữ gìn chiếc áo cưới: là lòng bác ái, sống trong tình yêu sâu sắc đối với Thiên Chúa và tha nhân. [1]
Thiên Chúa, bằng Lòng Thương Xót, mời gọi chúng ta dự Bàn Tiệc Thánh hoàn toàn không tính phí, bất luận quá khứ tốt xấu. Tuy nhiên, ân sủng không dung dưỡng sự buông tuồng mà đòi hỏi hoán cải tận căn. Mặc áo cưới là cởi bỏ con người cũ để “mặc lấy Chúa Kitô” (Rm 13, 14). Kẻ muốn dự tiệc Nước Trời nhưng ngoan cố không chịu hoán cải sẽ câm lặng chịu án vì coi thường ân sủng.
Thánh Gioan Kim Ngôn cảnh báo: “Được mời gọi thì không phải do công trạng, mà là do ân sủng. Vì thế, đã nhận ơn thì phải biết đền đáp. Được mời gọi và được thanh tẩy là nhờ ân sủng; nhưng khi đã được mời và được khoác áo sạch rồi, thì việc giữ cho áo ấy luôn sạch đòi buộc những người đã được mời gọi phải siêng năng, cần mẫn.” [2]
- Bài học tín thác của Thánh Phaolô vào Đấng ban sức mạnh
Làm sao một phận người yếu đuối, giữa bao sóng gió và cám dỗ, có thể giữ chiếc áo cưới tâm hồn luôn tinh sạch? Làm sao để không bị cuốn vào những lo toan trần thế đến độ chối từ lời mời gọi thiêng liêng?
Lời xác tín của thánh Phaolô chính là câu trả lời sáng tỏ: “Tôi biết chịu thiếu thốn và biết hưởng sung túc… Tôi có thể làm được mọi sự trong Đấng ban sức mạnh cho tôi” (Pl 4, 12-13). Thấu suốt lẽ bấp bênh của kiếp người qua bao đòn vọt, ngục tù lẫn thiếu thốn, ngài vẫn đạt tới sự tự do nội tâm tuyệt đối. Bí quyết của ngài không đến từ nghị lực phàm trần, mà nhờ kết hiệp sống động với Chúa Kitô. Khẳng định ấy không mang nét ngạo nghễ anh hùng, mà là xác tín vào lòng cậy trông phó thác trọn vẹn vào Đấng Phục Sinh.
Trước gánh nặng mưu sinh hay cám dỗ thoái thác, thánh Phaolô nhắc ta: Chúa không đòi ta tự tạo sức mạnh, mà mời gọi ta mở lòng để quyền năng Ngài hoạt động. Đấng dọn tiệc sẽ ban ân sủng giúp ta dệt nên chiếc áo cưới xứng hợp. Lời Tin Mừng cảnh tỉnh: “Kẻ được gọi thì nhiều, nhưng người được chọn thì ít” (Mt 22, 14). Chúa kêu gọi mọi người, nhưng ơn cứu độ đòi sự tự do cộng tác. Người không được chọn chính là kẻ tự chối từ ân sủng vì mê đắm của cải, cố chấp trong tội và từ chối hoán cải.
Mỗi Thánh lễ là một lời mời dự Bàn tiệc Nước Trời. Ta bước tới Bàn tiệc ấy với tâm thế nào: thói quen nguội lạnh, vướng bận toan tính, hay lòng oán hờn và vô cảm trước người nghèo khó? Liệu ta có đang thiếu tấm áo cưới năm xưa? Nơi ngã ba đời, Chúa vẫn kiên nhẫn đợi chờ để mặc cho ta tấm áo mới. Xin cho ta can đảm buông bỏ hư danh, đón nhận sức mạnh từ Chúa Kitô để giữ trọn vẹn chiếc áo đức mến, ngõ hầu mai ngày được bước vào hưởng niềm vui vĩnh cửu bên Đấng Cứu Độ. Amen.
Phêrô Phạm Văn Trung
